ANKARA'DA İLK TOPLU KONUT DEVLET MAHALLESİ

 

Saraçoğlu ya da Devlet Mahallesi, Başkentin merkezi Kızılay’da yaklaşık 80 yıllık bir mahalleydi.

Google Earth fotoğraflarına bakıldığında ”Çölde Bir Vaha” gibi karşımıza çıkar Saraçoğlu Mahallesi.

Günümüzde Namık Kemal Mahallesi olarak bilinen toplu konut alanına Çölde bir vaha gibi diyorum. 

Çünkü, doğu tarafında bulunan Güvenpark'ın üçte biri çevik kuvvet polislerine üçte biri de dolmuş duraklarına ayrılınca geride pek bir şey kalmadı. Kızılay bir beton yığınına dönüştürüldü.

Nazilerden kaçıp Türkiye’ye sığınan Alman mimar Paul Bonatz tarafından, bir grup Türk mimarın da katılımıyla projelendirilen Saraçoğlu Mahallesinin doğusunda Milli Müdafaa Caddesi ve Güven Park, Kuzeyinde Kumrular Caddesi ve biraz daha kuzeyinde Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, batısında Necatibey Caddesi ve güneyinde Yahya Galip Caddesi ile Genelkurmay Başkanlığı bulunmaktadır.

Mahalle Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk toplu konut projesi olma özelliği taşımaktadır. “Türk Evi” teması ile dikkati çeken ve yıllarca kamu kurumlarında çalışanların lojman olarak kullandığı konutlardan oluşan Saraçoğlu Mahallesi bütünüyle terk edilmiş ve zorla  terk edilmeye zorlanmıştır.

Bakanlar Kurulu’nun 5 Ağustos 2016 tarihli Resmi Gazete ‘de yayımlanan kararıyla “riskli alan” gerekçesiyle kentsel dönüşüm kapsamına sokulmuştur.

Mahalledeki taşınmazların “ekonomiye kazandırılması” için Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ve TOKİ yetkili kılınmış. Dev ağaçlarıyla ünlü lojmanların yanı sıra halk kütüphanesi ve ilköğretim okulunun da “ekonomiye kazandırılma” adı altında devri ve satışı yapılabilecektir.

*****

Saraçoğlu ya da Devlet Mahallesi, Başkentin merkezi Kızılay’da yaklaşık 80 yıllık bir mahalleydi.

Google Earth fotoğraflarına bakıldığında ”Çölde Bir Vaha” gibi karşımıza çıkar Saraçoğlu Mahallesi.

Günümüzde Namık Kemal Mahallesi olarak bilinen toplu konut alanına Çölde bir vaha gibi diyorum. 

Çünkü, doğu tarafında bulunan Güvenpark'ın üçte biri çevik kuvvet polislerine üçte biri de dolmuş duraklarına ayrılınca geride pek bir şey kalmadı. Kızılay bir beton yığınına dönüştürüldü.

Nazilerden kaçıp Türkiye’ye sığınan Alman mimar Paul Bonatz tarafından, bir grup Türk mimarın da katılımıyla projelendirilen Saraçoğlu Mahallesinin doğusunda Milli Müdafaa Caddesi ve Güven Park, Kuzeyinde Kumrular Caddesi ve biraz daha kuzeyinde Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, batısında Necatibey Caddesi ve güneyinde Yahya Galip Caddesi ile Genelkurmay Başkanlığı bulunmaktadır.

Mahalle Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk toplu konut projesi olma özelliği taşımaktadır. “Türk Evi” teması ile dikkati çeken ve yıllarca kamu kurumlarında çalışanların lojman olarak kullandığı konutlardan oluşan Saraçoğlu Mahallesi bütünüyle terk edilmiş ve zorla  terk edilmeye zorlanmıştır.

Bakanlar Kurulu’nun 5 Ağustos 2016 tarihli Resmi Gazete ‘de yayımlanan kararıyla “riskli alan” gerekçesiyle kentsel dönüşüm kapsamına sokulmuştur.

Mahalledeki taşınmazların “ekonomiye kazandırılması” için Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ve TOKİ yetkili kılınmış. Dev ağaçlarıyla ünlü lojmanların yanı sıra halk kütüphanesi ve ilköğretim okulunun da “ekonomiye kazandırılma” adı altında devri ve satışı yapılabilecektir.

*****

Başkent Ankara'da, 1940'lı yıllarda, konut sıkıntısına çözüm bulmak amacıyla hayata geçirilmiş olan bir toplu konut projesi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Yapımına, dönemin Başbakanı Şükrü Saraçoğlu hükûmeti sırasında başlandığından, zamanla Saraçoğlu Mahallesi adıyla anılır olmuştur. 

Jansen Planıyla hızla gelişen ve planlı bir şekilde büyüyen Ankara'da, 1930'ların sonuna doğru ciddi bir barınma sorunu yaşanmaya başlar. Üst düzey memurlar ve askerler barınma ihtiyaçlarını, neredeyse karşılayamaz duruma gelirler.

Ancak Saraçoğlu Hükümeti tarafından, 1940 yılında, sorunu çözmeye yönelik bir konut projesi tasarlanmasına karar verilir. Uygulama, 1944 yılında çıkartılan Memur Mesken Yasası sonrasında gerçekleştirilebilir.

Projenin sorumluluğu, aynı yıllarda Anıtkabir'in inşası için düzenlenen uluslararası mimari proje yarışmasında jüri üyeliği görevini de üstlenen Alman mimar Paul Bonatz'a verilir.

1928 tarihli Jansen Planı'nda da öngörüldüğü üzere, proje Güvenpark yakınındaki boş bir kamu arazisi üzerine konumlandırıldı. 

Emlâk ve Eytam Bankası tarafından fonlanan inşaatın temeli 29 Ekim 1944'te, dönemin başbakanı Şükrü Saraçoğlu tarafından atıldı.

İki yıl gibi kısa bir süre içerisinde tamamlandıktan sonra 1946 tarihinde açılışı yapılarak uzun yıllar boyunca pek çok devlet görevlisinin daimi ikametgâhı olacaktır.

İkinci Ulusal Mimarlık Akımı' nın en büyük destekleyicilerinden biri olan Bonatz, bu yenilikçi ve çözüm odaklı konut projesinde, 1920'ler Almanya'sının sosyal konut anlayışını devam ettirmiştir.

Proje, konut sıkıntısını gidermenin yanı sıra, projeye eklenen oyun parkları, eğitim kurumları ve günümüzde Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi de hayata geçirilir. 

Mahalle ya da diğer bir değişle proje, yaklaşık 120.000 metrekarelik bir inşaat alanı üzerine kuruludur.

Proje kapsamında, her biri farklı tip ve yükseklikte inşa edilmiş olan toplam 75 adet apartman vardır. 

Bu apartmanlar iki, üç ya da beş odalı dairelerden oluşmakta ve her biri bodruma ek olarak iki, üç ya da dört katlıdır. 642 konutun yanı sıra 435 adet de lojman inşa edilmiştir.

Mimari tarz bakımından, 1940'lı yıllarda Sedat Hakkı Eldem tarafından ortaya atılan "Türk Evi" fikri benimsenmiştir.

Binaların dış cephelerinde geniş saçaklara, cumba biçimli çıkmalara ve kafes biçimli balkon korkuluklara sıklıkla yer verilmiştir.